شمس الدين حافظ
51
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى )
حافظ ق غ : آتش اشكم . اين بيت در حافظ استاد اديب برومند ، و حافظ قدسى و چند نسخهء معتبر ديگر آمده است ، حافظ قزوينى اين بيت را ندارد . ( مطلع اين غزل در نسخهء قزوينى : « سينه از آتش دل » . . . « در مصرع اول بيت نخست « سينهام ز آتش » [ حافظ خانلرى ] ، بر « سينه از آتش » [ مندرج در حافظ قزوينى ] ؛ ارجح است . زيرا شاعر ، بيان حال خود مىكند ، و نظر به گفتن يك مطلب كلى ندارد » ص 71 حافظ اديب برومند ) راجع به اين دو بيت در همين زيرنويس مأخذ به دست دادهايم اما در زيرنويسهاى بعضى از صفحات اگر براى برخى از بيتها آن هم به ندرت مأخذى قيد نشده به سبب آنست كه در بيشتر نسخههاى معتبر خطى و چاپى - آن بيت - وجود دارد و در صورت ترديد مىتوان به چاپهاى ديگر ديوان حافظ - يا نسخهاى خطى و قديمى چنانچه در دسترس داشته باشيد - مراجعه و اطمينان حاصل فرمائيد . چون ما ، هيچ بيتى را بدون اينكه قبلا مطمئن شويم كه از حافظ است ، در اين ديوان نخواهيم آورد . در هر صورت در بعض موارد نادر ، عدم نقل منبع به جهت جلوگيرى از تكرار مكررات مىباشد . هم صنعت ايهام دارد ، هم صنعت تضاد ( ص 100 ذهن و زبان حافظ چاپ دوم يا سوم ) . حافظ ق غ : . . . مرا آتش ميخانه . ( در بيت ششم « خُمخانه » [ مندرج در نسخهء خانلرى ] ، از « ميخانه » [ حافظ قزوينى ] ، برتر است . چون در اين بيت ، موسيقى كلام روى حرف « خ » تكيه دارد و « خُمخانه » از اين حيث با « خانه » و « خرابات » و « خرقه » هم آهنگ است . ص 71 غزليات حافظ ، به تحقيق استاد اديب برومند - چاپ 1367 . ش . تهران ) حافظ ق غ : . . . بىمى و خُمخانه ! ماجرا كم كن و . . . - « . . . گلهگزارى را بس كن ، و به نزد من بازگرد ،